Quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là bước quan trọng nhưng dễ phát sinh sai sót nếu người nộp thuế chưa nắm rõ quy định. Thực tế cho thấy nhiều cá nhân và doanh nghiệp vẫn nhầm lẫn trong việc xác định tình trạng cư trú, thời điểm tính thu nhập hay áp dụng các khoản giảm trừ, dẫn đến sai lệch khi kê khai và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi thuế.
Xác định đúng đối tượng cư trú
Một trong những nội dung quan trọng nhất khi quyết toán thuế là xác định đúng tình trạng cư trú của cá nhân. Đây là yếu tố quyết định phạm vi thu nhập phải kê khai.
Theo quy định, cá nhân cư trú phải kê khai toàn bộ thu nhập phát sinh trong và ngoài Việt Nam, trong khi cá nhân không cư trú chỉ kê khai thu nhập phát sinh tại Việt Nam. Điểm cần lưu ý là việc xác định cư trú không phụ thuộc vào quốc tịch mà dựa vào điều kiện thực tế.
Trong một số trường hợp, cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam nhưng thời gian có mặt dưới 183 ngày vẫn có thể bị xác định là cá nhân cư trú nếu không chứng minh được tình trạng cư trú tại quốc gia khác. Đây là lỗi khá phổ biến khi quyết toán.
Phân biệt thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế
Việc nhầm lẫn giữa thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế là một trong những nguyên nhân khiến nhiều hồ sơ bị sai sót.
Thu nhập chịu thuế bao gồm toàn bộ khoản người lao động nhận được từ doanh nghiệp như tiền lương, tiền công, thưởng, phụ cấp và các lợi ích khác, dù bằng tiền hay không bằng tiền. Sau đó, từ khoản thu nhập này, người nộp thuế sẽ được trừ các khoản hợp lệ để xác định thu nhập tính thuế.
Hiểu đúng bản chất hai khái niệm này sẽ giúp người nộp thuế tránh việc kê khai thiếu hoặc sai, dẫn đến phải điều chỉnh hồ sơ sau quyết toán.
Xác định đúng thời điểm tính thu nhập
Một điểm dễ nhầm lẫn khác là thời điểm xác định thu nhập chịu thuế. Theo quy định, thu nhập được tính tại thời điểm chi trả, không phải thời điểm phát sinh công việc.
Ví dụ, tiền lương hoặc thưởng của năm trước nhưng được chi trả vào đầu năm sau sẽ được tính vào năm chi trả. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn ghi nhận theo thời gian làm việc, dẫn đến sai lệch khi kê khai và quyết toán.
Các khoản giảm trừ cần lưu ý
Giảm trừ gia cảnh
Người nộp thuế được tính giảm trừ cho bản thân tại một nơi và có thể được tính đủ 12 tháng khi quyết toán nếu trong năm chưa tính hoặc tính chưa đủ. Đối với người phụ thuộc, việc giảm trừ chỉ được chấp nhận khi đã đăng ký và có đầy đủ hồ sơ chứng minh, đồng thời mỗi người phụ thuộc chỉ được tính cho một người nộp thuế trong năm.
Các khoản giảm trừ khác
Ngoài giảm trừ gia cảnh, các khoản bảo hiểm bắt buộc, đóng góp từ thiện, khuyến học hoặc nhân đạo cũng được xem xét giảm trừ nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Tuy nhiên, các khoản này phải có chứng từ hợp lệ và chỉ được tính trong năm phát sinh, không được chuyển sang năm sau.
Xác định đúng trường hợp ủy quyền và tự quyết toán
Không phải tất cả cá nhân đều có thể ủy quyền cho doanh nghiệp quyết toán thuế. Việc xác định đúng trường hợp giúp tránh sai sót và tiết kiệm thời gian xử lý.
Cá nhân có thể ủy quyền nếu chỉ có thu nhập tại một nơi hoặc có thêm thu nhập vãng lai đã được khấu trừ thuế đúng quy định và không có nhu cầu quyết toán phần này. Ngược lại, trong các trường hợp có số thuế phải nộp thêm, có nhu cầu hoàn thuế hoặc có nhiều nguồn thu nhập phức tạp, cá nhân cần trực tiếp thực hiện quyết toán với cơ quan thuế.
Thời hạn và nơi nộp hồ sơ quyết toán
Việc nộp hồ sơ đúng thời hạn là yếu tố quan trọng để tránh bị xử phạt hành chính. Tùy theo đối tượng là tổ chức hay cá nhân, thời hạn nộp hồ sơ sẽ khác nhau nhưng đều cần tuân thủ chặt chẽ.
Về nơi nộp hồ sơ, nếu cá nhân có thu nhập từ một nơi thì nộp tại cơ quan thuế quản lý đơn vị chi trả. Trường hợp có nhiều nguồn thu nhập, nơi nộp thường được xác định theo nguồn thu nhập lớn nhất trong năm.
Lưu ý về áp dụng quy định mới
Một số quy định mới của luật thuế thu nhập cá nhân sẽ có hiệu lực trong thời gian tới, tuy nhiên việc quyết toán thuế cho năm 2025 vẫn áp dụng theo quy định hiện hành.
Do đó, người nộp thuế cần phân biệt rõ để tránh áp dụng nhầm quy định mới vào kỳ quyết toán chưa áp dụng, dẫn đến sai sót không đáng có.
Kết luận
Quyết toán thuế thu nhập cá nhân đòi hỏi sự chính xác và hiểu đúng quy định trong từng bước thực hiện. Việc nắm rõ các nội dung quan trọng như xác định tình trạng cư trú, phân biệt thu nhập, áp dụng giảm trừ và lựa chọn hình thức quyết toán phù hợp sẽ giúp người nộp thuế hạn chế rủi ro, đảm bảo tuân thủ và bảo vệ quyền lợi của mình.
