Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp giao dịch ngoại tệ ngày càng phổ biến, đặc biệt ở các doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu, thanh toán quốc tế hoặc nhận – chuyển tiền với đối tác nước ngoài. Các giao dịch như đổi USD, EUR sang VND, bán ngoại tệ cho ngân hàng hoặc thanh toán chi phí bằng ngoại tệ thường xuyên phát sinh trong thực tế.
Tuy nhiên, một vấn đề khiến nhiều doanh nghiệp giao dịch ngoại tệ băn khoăn hiện nay là có phải xuất hóa đơn khi phát sinh giao dịch ngoại tệ hay không. Trên thực tế, giữa các quy định pháp luật hiện hành và cách hiểu, cách áp dụng của một số cơ quan thuế địa phương vẫn còn tồn tại sự chưa thống nhất, dẫn đến rủi ro cho doanh nghiệp khi thực hiện và khi bị thanh tra, kiểm tra thuế.
Bài viết dưới đây của TAVITAX sẽ phân tích toàn diện bản chất giao dịch ngoại tệ, làm rõ thế nào là kinh doanh ngoại tệ, phân biệt doanh nghiệp giao dịch ngoại tệ với tổ chức kinh doanh ngoại tệ hợp pháp, từ đó xác định nghĩa vụ xuất hóa đơn theo đúng quy định pháp luật hiện hành.
Thế nào là kinh doanh ngoại tệ?
Hiện nay, pháp luật chưa có quy định đưa ra định nghĩa chính thức về “kinh doanh ngoại tệ”. Tuy nhiên, trên thực tế, kinh doanh ngoại tệ có thể được hiểu theo nhiều cách, nhưng chung quy lại là việc sử dụng ngoại tệ hoặc ngoại hối nhằm mục đích thu lợi.
Cụ thể, các loại ngoại tệ – bao gồm đồng tiền của quốc gia, vùng lãnh thổ hoặc các đồng tiền chung được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực – được đem ra mua bán, trao đổi trên thị trường ngoại hối để sinh lời từ chênh lệch tỷ giá. Khi ngoại tệ trở thành đối tượng kinh doanh chính, mang lại doanh thu cho tổ chức, thì hoạt động này được xem là kinh doanh ngoại tệ.
Tổ chức kinh doanh ngoại tệ hợp pháp
Chỉ những tổ chức được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cấp phép mới được phép thực hiện hoạt động kinh doanh ngoại tệ hợp pháp. Các tổ chức này bao gồm:
- Ngân hàng thương mại
- Tổ chức tín dụng phi ngân hàng
- Chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam
- Đối với các đơn vị này, mua bán ngoại tệ là hoạt động kinh doanh chính, được phép thu phí và xác định lãi – lỗ từ chênh lệch tỷ giá.
Theo Điểm e Khoản 4 Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, hoạt động kinh doanh ngoại tệ thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng không chịu thuế GTGT không đồng nghĩa với việc không phải lập hóa đơn.
Doanh nghiệp thông thường không phải là đối tượng “kinh doanh ngoại tệ”
Các doanh nghiệp không được Ngân hàng Nhà nước cấp phép kinh doanh ngoại tệ được xem là doanh nghiệp thông thường. Đối với các doanh nghiệp này, những giao dịch phát sinh liên quan đến ngoại tệ không được xem là hoạt động kinh doanh ngoại tệ, mà chỉ là các giao dịch bắt buộc phải thực hiện thông qua ngân hàng theo quy định về quản lý ngoại hối.
Trong trường hợp doanh nghiệp phát sinh chênh lệch tỷ giá từ các giao dịch ngoại tệ, kế toán chỉ thực hiện:
- Hạch toán doanh thu tài chính khi lãi
- Hạch toán chi phí tài chính khi lỗ
Các khoản chênh lệch này không liên quan đến việc ghi nhận doanh thu và giá vốn hàng bán, như trong hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường.
>>> Xem thêm tại đây.
Doanh nghiệp giao dịch ngoại tệ có cần xuất hóa đơn không?
Xuất hóa đơn dựa trên văn bản quy định hiện hành
a) Tổ chức được phép kinh doanh ngoại tệ tại Việt Nam
Theo Khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Điểm a Khoản 3 Điều 1 Nghị định 70/2025/NĐ-CP, khi bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ, người bán bắt buộc phải lập hóa đơn.
Đối với các tổ chức được phép kinh doanh ngoại tệ, ngoại tệ đóng vai trò là hàng hóa, là yếu tố mang lại doanh thu cho doanh nghiệp. Do đó, khi phát sinh hoạt động bán ngoại tệ, bắt buộc phải lập hóa đơn theo quy định.
Loại hóa đơn áp dụng là hóa đơn bán hàng, do hoạt động này không phát sinh thuế GTGT, phù hợp với Điểm e Khoản 4 Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
b) Doanh nghiệp thông thường đổi ngoại tệ tại ngân hàng
Các quy định nêu trên không áp dụng đối với doanh nghiệp thông thường – tức các doanh nghiệp chỉ phát sinh giao dịch đổi ngoại tệ để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh.
Trong trường hợp này:
- Doanh nghiệp không phải lập hóa đơn khi bán ngoại tệ cho ngân hàng
- Ngân hàng sẽ lập chứng từ giao dịch ngoại tệ theo quy định
Ngoại tệ đối với doanh nghiệp thông thường chỉ là phương tiện thanh toán, không phải là hàng hóa, nên không thuộc phạm vi lập hóa đơn theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP.
Xuất hóa đơn dựa trên ý kiến của cơ quan thuế
Thực tế phát sinh một số quan điểm chưa thống nhất từ cơ quan thuế địa phương. Cụ thể, tại Công văn số 8073/DON-QLDN1, Thuế tỉnh Đồng Nai từng hướng dẫn doanh nghiệp không kinh doanh ngoại tệ phải lập hóa đơn khi bán ngoại tệ cho ngân hàng, với quan điểm coi đây là hoạt động mua bán hàng hóa.
Tuy nhiên, cách hiểu này chưa phù hợp với bản chất giao dịch và các quy định pháp luật hiện hành, dẫn đến nhiều vướng mắc và ý kiến trái chiều từ người nộp thuế.
Sau đó, Thuế tỉnh Đồng Nai đã ban hành Công văn 8422/DON-QLDN1, đề nghị doanh nghiệp tạm thời chưa thực hiện theo hướng dẫn cũ trong thời gian xin ý kiến chỉ đạo từ Cục Thuế, cho thấy vấn đề này vẫn đang được xem xét để thống nhất cách áp dụng.
Kết luận
Việc doanh nghiệp giao dịch ngoại tệ có phải xuất hóa đơn hay không cần được xem xét dựa trên bản chất hoạt động, không nên áp dụng cứng nhắc.
- Đối với ngân hàng và tổ chức tín dụng: ngoại tệ được xem là hàng hóa → bắt buộc lập hóa đơn khi bán ngoại tệ.
- Đối với doanh nghiệp thông thường: ngoại tệ chỉ là phương tiện thanh toán → không phải lập hóa đơn, chỉ cần lưu chứng từ ngân hàng hợp lệ.
Trong bối cảnh chưa có sự thống nhất hoàn toàn giữa các văn bản và cách hướng dẫn của cơ quan thuế, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị căn cứ pháp lý đầy đủ để giải trình, đồng thời nên có sự tư vấn chuyên sâu nhằm hạn chế rủi ro về thuế.
TAVITAX sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc rà soát hồ sơ, giải trình với cơ quan thuế và xử lý các tình huống phát sinh liên quan đến giao dịch ngoại tệ, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật hiện hành.