Trong giai đoạn 2025-2026, hệ thống thuế Việt Nam có nhiều thay đổi quan trọng, đặc biệt liên quan đến chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và khấu trừ thuế giá trị gia tăng (GTGT). Một trong những điểm được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm là quy định về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với các hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên.
Bài viết này sẽ phân tích căn cứ pháp lý, cách áp dụng và ví dụ thực tế để doanh nghiệp nắm rõ và tránh rủi ro thuế.
1. Căn cứ pháp lý
Theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 (có hiệu lực từ 01/10/2025), khi xác định thu nhập chịu thuế, các khoản chi phí chỉ được tính là hợp lệ nếu có đầy đủ hóa đơn và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Nghĩa là kể từ kỳ tính thuế 2025, doanh nghiệp không thể dùng tiền mặt để thanh toán các hóa đơn trên 5 triệu đồng và vẫn ghi nhận chi phí được trừ như trước đây.
Điểm thay đổi này nhằm thu hẹp không gian cho việc gian lận, giảm giao dịch bằng tiền mặt và tăng tính minh bạch. Với doanh nghiệp nhỏ vốn quen thanh toán tiền mặt, đây sẽ là sự điều chỉnh cần thiết để tránh rủi ro bị loại chi phí khi quyết toán thuế.
Những điểm nổi bật trong Luật Thuế TNDN có thể kể đến:
- Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15: có hiệu lực từ ngày 01/10/2025, áp dụng cho kỳ tính thuế 2025.
- Điểm c, khoản 1, Điều 9 quy định:
- Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15: có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
- Điểm e, khoản 1, Điều 14 quy định:
2. Quy định về chi phí được trừ (TNDN)
Trước đó, từ ngày 01/7/2025, Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15 đã có hiệu lực, quy định rằng VAT đầu vào chỉ được khấu trừ nếu hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên được thanh toán qua ngân hàng hoặc hình thức không dùng tiền mặt theo quy định. Nếu doanh nghiệp vẫn trả bằng tiền mặt, số thuế VAT này sẽ không được khấu trừ và cũng không thể cộng thêm vào chi phí hợp lệ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.
Nói cách khác, nếu thanh toán tiền mặt, doanh nghiệp không chỉ mất quyền khấu trừ VAT mà còn bị loại luôn phần VAT này khỏi chi phí được tính thuế.
Từ kỳ tính thuế năm 2025 (bắt đầu 01/10/2025), khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN:
- Hóa đơn có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên (bao gồm thuế GTGT) phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.
- Nếu thanh toán bằng tiền mặt → không được tính vào chi phí hợp lệ.
Điều này siết chặt hơn so với trước, khi doanh nghiệp vẫn có thể thanh toán tiền mặt cho một số khoản chi dưới 20 triệu đồng.
Ví dụ minh họa:
Giả sử tháng 8/2025, một công ty mua giấy văn phòng trị giá 6 triệu đồng, VAT là 480.000 đồng, tổng cộng 6,48 triệu đồng. Nếu thanh toán bằng tiền mặt, khoản VAT 480.000 đồng sẽ không được khấu trừ, cũng không được tính vào chi phí hợp lệ. Khi đó, chi phí hợp lệ chỉ còn 6 triệu đồng.
Ngược lại, nếu thanh toán bằng chuyển khoản ngân hàng hoặc qua hình thức không dùng tiền mặt hợp pháp, công ty vừa được khấu trừ 480.000 đồng VAT, vừa ghi nhận đủ 6,48 triệu đồng chi phí hợp lệ.
3. Trường hợp chuyển tiếp
Một điểm cần lưu ý là với các hóa đơn có giá trị từ 5 triệu đến dưới 20 triệu đồng đã thanh toán bằng tiền mặt trước ngày 01/7/2025, doanh nghiệp vẫn có thể ghi nhận chi phí được trừ và khấu trừ VAT như quy định cũ. Sau mốc thời gian này, tất cả hóa đơn trên 5 triệu đồng đều phải thanh toán không dùng tiền mặt để được tính chi phí và khấu trừ VAT.
Những quy định mới này cho thấy định hướng rõ ràng của Nhà nước: giảm giao dịch tiền mặt, tăng tính minh bạch, hiện đại hóa quản lý thuế. Doanh nghiệp cần nhanh chóng rà soát quy trình thanh toán, chuyển đổi sang các phương thức không dùng tiền mặt, đồng thời đào tạo lại bộ phận kế toán để tránh hạch toán sai.
Nếu doanh nghiệp không điều chỉnh kịp, rủi ro bị loại chi phí, mất quyền khấu trừ VAT là rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và nghĩa vụ thuế. Ngược lại, việc tuân thủ từ sớm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động quản lý tài chính và tối ưu chi phí hợp pháp.
👉 Tavitax luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn hiểu đúng - làm đúng - khai đúng các quy định thuế mới. Liên hệ ngay để được tư vấn chi tiết!