Cơ quan Thuế vừa ban hành Công văn số 1927/CT-KTr nhằm tăng cường kiểm soát đối với các doanh nghiệp có doanh thu trên 1.000 tỷ đồng mỗi năm nhưng liên tục báo lỗ. Đây được xem là động thái mạnh mẽ trong việc ứng dụng dữ liệu và phân tích rủi ro để nâng cao hiệu quả quản lý thuế.
Chia sẻ về nội dung này, chuyên gia tư vấn kế toán – thuế Lê Anh Tuấn cho rằng, việc sử dụng các chỉ số như tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu để xác định “ngưỡng rủi ro” là phù hợp với xu hướng quản lý thuế hiện đại dựa trên dữ liệu lớn.
Nhận diện rủi ro từ sự “bất thường” trong báo cáo tài chính
Theo Công văn 1927/CT-KTr, cơ quan Thuế đã rà soát các doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng phát sinh lỗ liên tiếp trong hai năm 2023–2024. Đây là dấu hiệu cần được phân tích kỹ lưỡng do có sự chênh lệch giữa quy mô hoạt động và kết quả kinh doanh.
Trong thực tế, việc doanh nghiệp báo lỗ kéo dài nhưng vẫn mở rộng đầu tư hoặc tăng vốn là một biểu hiện bất thường. Do đó, cơ quan quản lý sẽ tập trung kiểm tra tính hợp lý của doanh thu, chi phí và lợi nhuận, đặc biệt là các khoản chi phí lớn hoặc có dấu hiệu bất thường.
Tuy nhiên, việc kiểm tra không mang tính đánh đồng. Các doanh nghiệp thua lỗ thực sự do yếu tố thị trường vẫn có cơ hội chứng minh tính minh bạch trong hoạt động tài chính và giảm thiểu rủi ro pháp lý về sau.
Tăng cường kiểm soát giao dịch liên kết và chuyển giá
Một trong những trọng tâm của đợt kiểm tra lần này là các doanh nghiệp có giao dịch liên kết, đặc biệt là khối doanh nghiệp FDI và các tập đoàn lớn.
Các khoản chi phí như lãi vay nội bộ, phí dịch vụ quản lý, hỗ trợ kỹ thuật hay nhượng quyền thương mại sẽ được rà soát kỹ để đảm bảo tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập.
Theo chuyên gia, thách thức lớn nhất là xác định bản chất của các giao dịch này. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp có thể sử dụng giao dịch nội bộ để tăng chi phí, từ đó giảm lợi nhuận chịu thuế tại Việt Nam – hiện tượng thường được gọi là “lỗ giả, lãi thật”.
Do đó, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh tính hợp lệ của các khoản chi phí, đồng thời làm rõ mối liên hệ giữa chi phí phát sinh và doanh thu tạo ra.
Chuyển đổi sang quản lý thuế dựa trên dữ liệu
Một điểm đáng chú ý là ngành Thuế đang chuyển từ phương thức quản lý thụ động sang chủ động, dựa trên phân tích dữ liệu tập trung.
Thông qua việc tích hợp dữ liệu từ kê khai thuế, hóa đơn điện tử, ngân hàng và các nguồn dữ liệu ngành, cơ quan thuế có thể so sánh, đối chiếu các chỉ số tài chính giữa các doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực để phát hiện bất thường.
Cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả thu ngân sách mà còn đóng vai trò phòng ngừa vi phạm, hướng tới môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn.
Hướng tới hệ thống quản lý thuế thông minh
Theo đánh giá, mục tiêu của Công văn 1927/CT-KTr không chỉ dừng lại ở việc truy thu hay xử phạt, mà còn nhằm xây dựng nền tảng cho hệ thống quản lý thuế hiện đại.
Thông qua việc kiểm tra các doanh nghiệp có rủi ro cao, cơ quan chức năng sẽ có thêm dữ liệu thực tiễn để hoàn thiện chính sách và khung pháp lý trong thời gian tới.
Để nâng cao hiệu quả quản lý, ngành Thuế được khuyến nghị tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đặc biệt là các hệ thống cảnh báo sớm dựa trên phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Bên cạnh đó, việc triển khai các cơ chế sàng lọc rủi ro đối với doanh nghiệp có doanh thu lớn nhưng lỗ hoặc lãi thấp kéo dài cũng sẽ góp phần hạn chế tình trạng chuyển giá ngay từ giai đoạn lập kế hoạch tài chính.